Tiến sĩ Alan Phan ‘hôn mê’

TS Alan Phan nổi tiếng với nhiều bài viết và sách về Việt Nam

TS Alan Phan, doanh nhân và nhà bình luận kinh tế người Mỹ gốc Việt nổi tiếng, đã rơi vào tình trạng hôn mê và có thể không tỉnh lại.

Thông báo của gia đình ông nói “bác sĩ cho biết không có hy vọng hồi sinh”, vì vậy gia đình sẽ “chấp nhận rút ống dưỡng khí” vào ngày 26/10.

Theo thông báo này, ông Alan Phan được đưa vào cấp cứu tại bệnh viện Fountain Valley, bang California, tối thứ Ba ngày 14/10 trong tình trạng hôn mê.

Gia đình nói ông “vẫn không tỉnh lại”.

TS Alan Phan, năm nay 70 tuổi, được giới thiệu là Việt kiều đầu tiên đưa công ty tư nhân của mình lên niêm yết sàn chứng khoán Mỹ năm 1987.

Ông cũng có nhiều năm kinh nghiệm làm ăn tại Trung Quốc trước khi về Việt Nam năm 2007.

Tuy vậy, ông được công chúng biết đến nhiều hơn qua trang blog Góc nhìn Alan với các bài bình luận, phân tích về kinh tế, xã hội Việt Nam.

Ông cũng ra mắt nhiều tập sách tại Việt Nam.

Trong một cuốn sách năm 2011, ông cho biết “thường xuyên về Việt Nam” từ 2007 sau 42 năm làm ăn ở Trung Quốc và Mỹ.

“Tôi muốn tìm một điều gì đó khác hơn và hy vọng Việt Nam sẽ là một ‘quê hương thực sự’ cho phần đời còn lại của mình.”

Sau những năm làm ăn tại Việt Nam, ông Alan Phan chia sẻ kinh nghiệm với báo Người Việt, California, trong cuộc phỏng vấn tháng Bảy năm nay.

“Thứ nhất là phải có quan hệ, phải có người chống lưng đỡ đầu thì mới đi xa được.”

“Thứ hai là phải có một sự kiên nhẫn, quan hệ với người Việt Nam mà muốn cho sâu đậm, cũng phải mất vài ba năm, chứ không phải đi vào làm ào một cái mà được, người ta chưa tin mình.”

“Sau đó thì là chuyện hên xui may rủi, nếu quan hệ đúng với người đang lên, có quyền lực chính trị quan trọng, thì tiền sẽ vào như nước. Còn đi nhằm một cái ông đang đi xuống, thì có thể bị tù tội dễ như chơi, đó là chuyện rất bình thường ở Việt Nam,” ông nói.

Xem thêm phỏng vấn của BBC với TS Alan Phan.

'Vẫn là dân chủ rất thấp'

Kết quả lấy phiếu tín nhiệm 2014 của Quốc hội Việt Nam đã phản ánh 'khá sát' thực tế về năng lực của nhiều quan chức, lãnh đạo Việt Nam, là một 'điều tốt, đáng hoan nghênh', tuy nhiên về bản chất đây vẫn chỉ là một dạng thức 'dân chủ còn rất thấp', theo ý của nhà quan sát Việt Nam từ Hoa Kỳ.

Bình luận về kết quả được Quốc hội Việt Nam công bố cùng ngày, ngay sau phiên lấy phiếu tín nhiệm hôm thứ Bảy 15/11/2014, Tiến sỹ Alan Phan, nói với BBC:

"Nó là một điều tốt, đáng hoan nghênh, nhưng những người ở vị trí cao họ bị đánh giá thường trực bởi cơ quan ngôn luận, bởi truyền thông, bởi dân chúng bằng những lá bầu trực tiếp, thì đương nhiên là họ không cần phải có những buổi họp của Quốc hội như thế này.

"Và thực tình trong những quốc gia khác, Quốc hội vẫn thường xuyên lấy phiếu tín nhiệm nhưng mà chỉ có một phiếu, chứ không có cao, thấp hay là trung bình hay là cái gì hết và có thể làm một anh Thủ tướng mất chức.

"Nhưng mà ở Việt Nam cái chuyện đó gần như hoàn toàn không có, nhưng đối với tôi như đã nói tất cả những hình thức gì mà nó có một chút tiến bộ, thì đó là một điều chúng ta nên hoan nghênh," ông Alan Phan nói.

-->Đọc tiếp...

Nhận tiền bằng tay ở hội hát quan họ

Thay vì ngả nón như các năm trước vì bị cấm, hội Lim 2015 ở Bắc Ninh diễn ra với nhiều cảnh liền anh, liền chị nhận tiền bằng tay.

Hội Lim (Bắc Ninh) diễn ra trong 3 ngày, 13-15 tháng giêng, có nhều cảnh hát quan họ nhận tiền của du khách. Sau khi có quy định cấm ngả nón xin tiền, năm nay các liền anh liền chị nhận trực tiếp bằng tay. 


Nếu như trước đây việc ngả nón có thể giúp thuyền cách bờ xa hơn thì nay phải đi sát mép.


Một chiếc vali to được đặt sẵn trên thuyền chỉ để đựng tiền.


Một liền chị kín đáo cho tay dưới chiếc nón quai thao để nhận tiền "lộc" của khách.


Và cứ sau mỗi bài hát họ lại bận rộn gom tiền cất đi, thậm chí phải dùng ô và nón để che chắn những ánh mắt nhòm ngó của nhiều người.


Việc nhận tiền của du khách khi hát còn có ở chiếu quan họ trong cửa chùa.


Mặc dù UBND huyện Tiên Du đã hỗ trợ chi phí cho việc têm trầu cánh phượng mời khách nhưng tại chiếu quan họ kết trạm giữa làng Diềm và làng Hoài Thị, khách dự hội vẫn phải thả tiền vào đây.


Một hình ảnh xấu khác của lễ hội là nạn móc túi, đánh nhau đã xảy ra. Theo Công an huyện Tiên Du (Bắc Ninh), do lường trước được tình hình an ninh trật tự phức tạp, công an huyện phối hợp với các đơn vị cảnh sát cơ động, hình sự của tỉnh đã ngăn chặn kịp thời các hành vi gây gổ, trộm cắp. Trong đó, điển hình là việc tóm gọn một phụ nữ có hành vi làm tổn hại đến du khách tham dự lễ hội.

-->Đọc tiếp...

Hãy Tưởng Tượng Một Thế Giới Không Đàn Bà

Mồng 8 tháng 3 là một ngày rất trọng đại cho giới phụ nữ ở khắp năm châu bốn bể.

Đó là ngày quốc tế phụ nữ, là ngày đánh dấu đã xoá đi được những bất công đối với người phụ nữ trong xã hội ngày nay.

Tại Canada cũng như tại nhiều quốc gia khác, đều có những buổi hội thảo hay những cuộc đi bộ, vân vân nhằm vinh danh ca ngợi cho sự bình-đẳng và sự thăng-tiến trong xã hội của nữ-lưu đó đây.

Đàn bà là gì?

Một câu hỏi lớn không lời đáp

Cho đến bây giờ mặt vẫn chau

(Huy Cận)

* * *

Kinh Sáng Thế nói gì về đàn bà và đàn ông?

Trong kinh Sáng thế Genesis, Chúa đã nói rất rõ nhiệm vụ của chồng và của vợ trong đời sống gia đình: Đó là sự bình đẳng, thương yêu, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhaụ Chồng là sếp vợ là phụ tá,.

Trước khi có Eva, Adam sống một cách bừa bãi, chán phèo, lủi thủi có một mình, tối ngày chỉ biết đi săn mà thôi.

Sáng thế Genesis là nhựt ký ghi chép theo thứ tự thời gian vô số hành động và sinh hoạt của Adam, nhưng lại thiếu phần phân tách tình cảm, trạng thái tâm lý của anh ta ra sao.

Cho đến ngày Adam bị mất đi một cái xương sườn và sự xuất hiện của người đẹp Eva bên cạnh…

Đó chính là lúc cuộc đời của Adam bắt đầu đi vào một ngã rẽ mớị Eva dạy anh ta nhiều điều mới lạ như phải biết ăn mặc cho kín đáo để che bớt thân thể… thấy ghê quá.

Thế giới không đàn bà, chuyện không tưởng

Thế giới không có đàn bà là một chuyện không tưởng. Nó vượt ra ngoài cái tầm suy nghĩ bình thường của mọi ngườị.

Thiên nhiên, loài vật và loài người đều bắt buộc phải có âm có dương, đực cái, nam nữ, đàn ông và đàn bà. Đó là quy luật tự nhiên của tạo hóa.

Tuy nhiên, ai ai cũng có thể có ý kiến riêng tư của mình hết. Tùy theo đàn ông hay đàn bà, độc thân, sống như vợ chồng hạnh phúc, tình trường éo le, đổ vỡ, ly dị, hay đang phải chịu cảnh trai già, gái già, bóng, đồng hệ, ô môi, lesb, pê đê, hay intersex (bán nam bán nữ) v.v…

Mỗi người, mỗi kinh nghiệm sống khác nhau cho nên họ cũng nhìn vấn đề theo cảm quan, và góc cạnh khác nhau.

Có cha bị vợ cặm sừng, bị bồ đá, bị bỏ rơi thì thường hay có lời gay gắt đắng cay đối với phái nữ: “ôi đàn bà là những niềm đau… là con dao làm tim nhỏ máu …”

Nữ ký giả Sarah Sands (nhà báo chuyên nghiệp Anh quốc) qua bài “A world without men? Easy, but if there were no women, what then?” (Thế giới không đàn ông? Xí! dễ òm, nhưng nếu không có đàn bà thì sao?).

Nên biết Sarah Sands là một phư nữ cấp tiến cho nên ý kiến bà đưa ra chắc chắn phải thiên về phía nình bà. Cũng dễ hiểu mà thôi.

Theo bà Sarah, sự hiện diện của đàn ông trong tương lai chỉ là ân huệ mà thôi vì tinh dịch của các đấng mày râu có thể được sản xuất ra rất dễ dàng trong phòng thí nghiệm.

Ý bà nói là nếu cần mang thai, thì chỉ bỏ ra vài ngàn đô để mua tinh dịch rồi nhờ bác sĩ gieo cho là bảo đảm có bébé ngay lập tức. Phương pháp thụ tinh nhân tạo theo kiểu nầy bên thú y đã làm từ khuya rồị. Cần gì phải có chồng làm chi cho phiền phức và bị ràng buộc lôi thôi.

Có lẽ các bà nầy mang nặng ý tưởng bi quan “con là nợ, chồng là nghiệp chướng. Có chồng như đeo gông vào cổ”. Vậy thì lúc nào cần thì đi mướn cho nó tiện. Có tiền là có liền!

Nghe nói tại Sài Gòn ngày nay có dịch vụ cho mướn chồng?

Không có đàn bà, một thế giới của đàn ông?

Mara Hvistendahl có viết tác phẩm “Unatural selection: Choosing boys and girls and the consequences of a world full of men” (sự chọn lựa không tự nhiên- lựa trai hay gái theo ý muốn và những hệ lụy của một thế giới toàn đàn ông).

Mara Hvistendahl đã nêu lên một sự thật, đó là sự mất quân bình giữa số nam và nữ tại các quốc gia Á châu và Đông Âu. Chẳng hạn như: Trung Quốc, Ấn Độ, Taiwan, Việt Nam, Azerbaijan, Georgia, Armenia và Albenia. Chính sách hạn chế sinh sản của Trung Quốc cho phép mỗi gia đình chỉ có quyền được có một đứa con trai mà thôi. Đây là nguyên nhân gây ra tình trạng khan hiếm phụ nữ ngày nay.

Có lối 160 triệu phụ nữ đã giảm đi trong dân số của các quốc gia Á châu và Đông âu.

Quyền được phá thai cũng như việc chọn trai hay gái theo ý muốn đã làm lệch lạc đi cán cân dân số và giới tính trên thế giới.

Ai cũng biết là ngày nay khoa học rất tiến bộ. Việc chọn trai hay gái trở nên rất dễ dàng. Phòng thí nghiệm có thể lựa tinh trùng mang tính nam (Y) của chồng cho thụ trong óng nghiệm với noãn mang tính nữ (X) của bà vợ. Thế là có con trai (XY). Nếu muống có con gái thì chọn X với X. Sau đó, đem trứng thụ gắn vào tử cung của bà vợ. Thế là xong. Đây là phương pháp Preimplantation Genetic Diagnosis PGD. Tại Hoa Kỳ tốn 20 000$. Một số không ít cặp vợ chồng Mỹ lại thích có con gái hơn là con trai. Theo họ, con gái có thể cho ăn mặc đồ hồng rất dễ thương, lại nữa con gái thường rất dễ dạy ít phá phách, và học hành cũng giỏi hơn con trai.

Không có đàn bà, kinh tế thế giới sẽ lâm nguy và suy sụp xuống tức khắc.

Ai cũng biết việc mua sắm từ món nhỏ đến món lớn là cái thú vui của mấy bà.

Đó là nữ trang, quần áo, thời trang, mỹ phẩm, dụng cụ điện tử hi tech như laptop, ipad, ipod… Tại Hoa kỳ 80% khách hàng của kỹ nghệ xe hơi là phái nữ (có thể bà không trực tiếp mua xe, nhưng các bà quyết định hiệu xe, kiểu xe phải mua).

Không có đàn bà, thế giới loài người sẽ tự diệt

Dân số đàn bà trên thế giới càng ngày càng giảm vì nhiều nguyên nhân. Nhiều cô không muốn lấy chồng và cũng không thích có con vì sợ bị ràng buộc mất hết tự do trong cuộc sống. Vui vẻ với bồ với kép thì được nhưng nhất định không cho có bầu, không lấy nhau thành vợ chồng. Điển hình nhất là phụ nữ Hong Kong không muốn lấy chồng vì sợ phải mang như gông vào cổ. Hậu quả là sanh sản ít đi. Đến một lúc nào đó, có thể là bảy tám trăm năm nữa dân số Hong Kong sẽ không còn một mống nào cả. Theo dự đoán thì người đàn bà Hong Kong cuối cùng sẽ ra đời vào năm 2798 (?)

Không còn đàn ông, không còn loài người

Không còn đàn ông thì cũng không còn đàn bà vì một lẽ dễ hiểu là phụ nữ tìm đâu ra tinh trùng của đàn ông để mà gieo tinh nhân tạo. Không còn đàn ông thì mấy bà lesbian cũng chỉ còn tồn tại được chỉ trong một vài thế hệ đến lúc ngân hàng tinh trùng đông lạnh cạn nguồn thì mấy bà cũng biến luôn.

Mấy năm trước đây (23/2/2012) một khảo cứu đăng trong tạp chí Nature cho biết đàn ông sắp bị tuyệt chủng vì nhiễm sắc thể chromosome Y (quyết định giới tính nam) chỉ còn có 30 genes (thay gì 800). Vậy thì không thể đẻ con trai được.

Tưởng tượng đến lúc (vài ngàn năm nữa) không còn đàn ông, thì mấy bà làm sao đẻ một mình được. Thế giới loài người sẽ tự hủy diệt.

Nhưng sau đó, các nhà khoa học lại trấn an dư luận là tuy chỉ còn có 30 genes nhưng chúng rất ổn định từ mấy chục triệu năm rồi, không có gì phải lọ Hú hồn. Nói đi nói lại cũng họ thôị

Chỉ có các lão ông 7-8 bó là rất dững dưng trước tin trên vì có lo cho lắm nó cũng vậy mà thôi.

Nhà tâm lý học Aude de Thuin nói về đàn bà

Bà Aude de Thuin là một nhà tâm lý học và đồng thời cũng là một nhà kinh doanh thành công tại Pháp. Bà là người sáng lập ra diễn đàn phụ nữ (Women’s forum). Qua tác phẩm“Femmes si vous osiez, le monde s’en porterait mieux” (Nếu các bà dám làm, thế giới sẽ trở nên khá hơn). Ý bà muốn nói kẻ thù của người đàn bà chính ở nơi họ, như thiếu tự tin, ràng buộc vì gia đình, học vấn…

“Be the change you want to be”thánh Gandhi đã dạy chúng ta phải tự mình thay đổi nội tâm để có thể thay đổi thế giới.

Bà Aude de Thuin hô hào phụ nữ phải mạnh dạng nói lên tiếng lòng của họ, và hãy can đảm ngồi bên cạnh các ông, đễ cùng suy nghĩ và xây dựng một tương lai chung.

Nữ văn sĩ Pháp Simone de Beauvoir đánh thức lương tâm thế giới về thân phận người phụ nữ

Nhà văn Pháp Simone de Beauvoir trong tác phẩm Giới tính thứ hai- Le deuxieme sexe dã nói rằng: “Người ta sinh ra không phải là phụ nữ mà trở thành phụ nữ“ (On ne nait pas femme, on le devient” (Le deuxième sexe, Simone de Beauvoir). Đây là một bài luận (essai) về triết lý hiện sinh và nữ quyền (essai existentialiste et féministe)

Khi người phụ nữ vùng lên

Người phụ nữ ngày nay có quyền đòi quyền tự do quyết định sự sanh đẻ, sự phá thai hay có quyền phản đối lên án sự bạo hành trong gia đình, vân vân… Và có nhiều tiến bộ đã được thấy rõ trong xã hội Tây Phương.

Nhưng còn các quốc gia ở vùng Á Châu, châu Mỹ La tinh và khối Hồi Giáo thì sao?

Có lẽ đoạn đường của những người phụ nữ tại những xứ ‘phu xướng phụ tùy’ nầy cũng còn khá dài…

Một người phụ nữ kiên cường: Bà Aung San Suu Kyi, Miến Điện (hình phải)

Vinh danh người phụ nữ trong gia đình và ngoài xã hội

Đàn ông, đặc biệt là con trai cần sự dịu dàng từ bàn tay phụ nữ và nhất là đó là bàn tay của một người mẹ hay của người vợ (của mình)

Đàn bà cũng làm nên sự nghiệp, tranh đấu cho dân chủ, cho nhân quyền, cho bình đẳng xã hội tại nhiều quốc gia trên thế giới cũng như tại Miến Điện, Việt Nam…

Đàn bà cũng từng đóng một vai trò quan trọng các cuộc tranh đấu đòi giải phóng phụ nữ tại các quốc gia hồi giáo cực đoan như Iran và Afghanistan.

Malala Yousufzai, 17 tuổi, là một phụ nữ Pakistan can cường dám đương đầu với bọn Taliban trong nỗ lực đấu tranh đòi quyền giáo dục cho trẻ em, đặc biệt là phụ nữ. Cô ta được trao tặng giải Nobel, Hòa bình năm 2014. 

Chia sẻ công việc nhà

Chuyện tiếu lâm Tây phương: Cửa thiên đường- Sau ngày tận thế

Sau ngày tận thế… ngoài cổng thiên đường, có vô số người tay cầm passport, nôn nóng, chen chút nhau đứng chờ thánh Saint Pierre ra mở cửa.

Thánh St Pierre phán: Các ông làm ơn xếp thành hai hàng giùm tôi.

Hàng số 1 dành riêng cho những ông chồng cương nghị, thật sự làm chủ gia đình lúc còn sống, và hàng số 2 là dành cho các ông suốt đời sợ vợ, bị vợ đì, và bắt nạt te tua mà không dám hó hé gì hết.

Phần các bà thì khỏi cần xếp hàng, cứ tự nhiên trình passeport và đi vô.

Chờ sau khi tất cả các bà các cô đã vào hết bên trong rồi, thì các ông mới xếp hàng trong trật tự.

image008Nhưng sao lạ quá, hàng các ông, sợ vợ, thường bị vợ đì thì dài bất tận trên 500 km lận, còn hàng thứ nhì dành riêng cho các ông không bao giờ biết ngán vợ thì chỉ vỏn vẹn có một người mà thôi. Sao kỳ vậy?

Thánh St Pierre mới cầm micro lên và nhìn vào hàng số 1, tức là hàng đông người nhứt mà phán rằng: Này, các chú phải biết nhục vì đã không tuân hành theo lời dạy bảo của Thiên Chúa. Làm chồng là phải biết lo lắng, phải chỉ huy vợ và có bổn phận quán xuyến cả gia đình. Chúa đã tạo ra các ông để điểu khiển gia đình. Các ông không có nghe lời, dám cãi lại lời Chúa, nên bị vợ đè đầu cởi cổ, ngoại trừ duy nhứt có một người đã biết nghe lời Thiên Chúa mà thôi.

Trong kinh Sáng thế Genesis, Chúa đã nói rất rõ nhiệm vụ của chồng và của vợ trong đời sống gia đình: Đó là sự bình đẳng, thương yêu, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau. Chồng là xếp vợ là phụ tá.

Sau đó, thánh St Pierre mới nhìn qua hàng thứ 2 và nhỏ nhẹ hỏi người đàn ông gương mẩu: Làm thế nào mà chú em hay quá xá vậy?

Chú ta, mặt mày lấm la lấm lét nhìn vào bên trong cổng và run rẩy bần bật và thưa rằng: dạ thưa ngài, chính con vợ em đã ra lệnh bắt tui phải đứng ngay hàng nầy đây. (Dịch nguyên văn)http://www.blaguemarrante.com/Blagues-hommes-vs-femmes+

Thăm dò bỏ túi do người gõ thực hiện

Anh hay chị hãy cho biết cảm tưởng của một “thế giới không đàn bà”.

Sau đây là một vài câu trả lời đã nhận được:

1) Câu hỏi tào lao quá. Buôn bán sẽ ế ẩm là cái chắc (vì từ thương xá cao cấp cho đến cửa hàng bình dân 1$ như Dollarama, 99 cents only stores số khách đàn bà chiếm hết 80%). Không có đàn bà, thì nhà cửa chắc bầy hầy, bừa bãi lắm, không còn đồng xu dính túi (chắc suy bụng ta ra bụng người).

Người gõ thêm vô nhận xét là mấy sạp hàng rong bên nhà, trong chợ sao thấy toàn là mấy bà mấy cô không hà.

Không còn đàn bà thì kinh tế sẽ đi xuống vì buôn bán, chợ búa sẽ ế ẩm.

Đàn bà thưởng đi coi bói và cũng ngoan đạo hơn đàn ông nhiều lắm. Trong chùa hầu số tín nữ nhiều hơn thiện nam gấp bội.

Không còn đàn bà chắc cuộc đời vô vị và buồn lắm! (Một người Việt Montreal )

2) Đại loại thì người VN mình cũng không thể ra ngoài quy luật của thiên nhiên trên sự liên hợp giữa đàn ông và đàn bà trong một xã hội. Có thể có những cách cư xử của người VN mình có đôi chút khác biệt với những giống dân khác trên thế giới, nhưng kết cục lại thì cũng có thể không ít thì nhiều, đàn ông vẫn luôn luôn là nô lệ của đàn bà chăng?!! ( Một người Việt Montreal).

3) Đặt vấn đề: Giả sử có một đảo hoang toàn là đàn ông không hà thì sao? Một đảo khác hoàn toàn là đàn bà thì thế nào? Tại sao đàn ông lại biến thành đàn bà, con gái đẹp nhất thấy mê mệt như bọn gái mới ở Thái Lan (mới chuyển đổi giống). Còn con gái có biến thành đàn ông không? Sau khi thảo luận sơ sơ thì xã hội hoàn toàn như thế là không có. Đi ngược lại tự nhiên của tạo hóạ Cây, cỏ, thực vật cũng có đực và cái mới có thảm thực vật, thú vật và con người ngày naỵ

Tuy nhiên, thực tế vẫn có, dưới XHCN, chúng nhốt người trong các trại cải tạo, cả chục ngàn người lao đông, khổ sai, biến thành loài thú hai chân. (Một người Việt Úc Châu).

4) Thế giới không đàn bà như cây thiếu nước, như đất không hoa, chán thiệt. Tuy đàn bà có nhiều vấn đề nhưng không phải tại họ mà do cuộc sống mà thôị Không có đàn bà thì thế giới nầy đi lần tới hủy diệt. Ông Trời khá thông minh thiệt. (Một người Việt Montreal).

5) Không có bà nội, bà ngoại không có mẹ, không có cô giáo, không có chị, không có em gái không có phụ nữ, thì không có gì hết. Thêm nữa phụ nữ là yếu tố cũa tình yêu, của hòa bình. (Một nhà báo, Cali)

6) Nếu không có phái nữ thì làm sao có sự hiện diện của loài người. Thế giới chỉ là đất đá và vi khuẩn, siêu vi khuẩn, chúng sinh sản bằng vô sinh. Không có thực vật và động vật trên thế giới vì chúng cũng cần 2 phái để sinh sản và sinh tồn. Có thể Hỏa Tinh là thế giới này, thế giới chưa có 2 phái.

(Anh TDH, Anh Quốc 2015)

7) Xin góp vài ý để anh Chánh tùy nghi:

Một thế giới không đàn bà? Hãy hình dung rằng thế hệ ba má chúng ta chỉ sinh ra toàn nam thôi, không nữ. Nghĩa là, chỉ một thế hệ kế tiếp, nhân loại sẽ diệt chủng. Tuy nhiên, cuộc đời luôn luôn có những bất toàn, do vậy, giả sử, nếu vì lý do gì đó, thí dụ như một trận bom sinh học bỗng nhiên làm cho các cặp vợ chồng sẽ chỉ sinh ra toàn trai, không gái… Đó sẽ là một xã hội kinh hoàng. Vì trẻ em trai sẽ không bao giờ hiểu hết được kho tàng ca dao — vì trong đó có những dòng tình ca tuyệt vời.

Thí dụ, ca dao qua lời người nữ:

“Ba đồng một mớ trầu cay

Sao anh chẳng hỏi những ngày còn không”…

Xã hội toàn trai sẽ không hiểu nổi những mối tình của ông bà mình…. Xã hội như thế sẽ chỉ kéo dài khô khốc, khô khan chừng vài chục năm là biến mất luôn. Những thập niên kinh hoàng trước khi nhân loaị diệt chủng sẽ là những gì rất kỳ dị: không truyện, không thơ, không hội họa, không âm nhạc… vì sẽ chẳng có cậu nào sáng tác nghệ thuật cho cậu kia cả…

Bởi vậy, phảỉ cảm ơn quý bà, quý cô – họ đã làm cho thế giới này đẹp tuyệt vời.

Phan Tấn Hải

(Chủ bút Nhật Báo Việt Báo 2015)

Kết luận

Ngày Phụ Nữ, các cậu trẻ mua hoa về tặng bồ hoặc vợ (Photo VietBao online)

Một thế giới không đàn bà là chuyện không tưởng. Giả sử có thật đi nữa thì ông Trời phải phú cho con người những cách, những cơ chế tinh thần, tình cảm và thể xác để có thể thích nghi vào hoàn cảnh và điều kiện mới./.

Nguyễn Thượng Chánh, DVM

-->Đọc tiếp...

Thử lý giải hiện tượng Gs Vũ Khiêu bị “ném đá”

Tác giả: Trần Mạnh Hảo

GS. Vũ Khiêu, thần tượng trí thức và biểu tượng văn hóa của chế độ hiện hành, anh hùng lao động, vừa được thủ tướng chính phủ Nguyễn Tấn Dũng tặng câu đối ca tụng, nhân việc ông thọ 100 tuổi như sau : “Triết gia trong cách mạng – Nghệ sĩ giữa Anh hùng”

GS. Vũ Khiêu

Ông cũng là người được giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu 1996 về các cuốn sách mỹ học, triết học, văn hóa học như :” Nghệ sĩ và anh hùng”, “Góp phần nghiên cứu cách mạng tư tưởng và văn hoá (1987), Người trí thức Việt Nam qua các chặng đường lịch sử” nhằm ca ngợi Bác và Đảng.

Năm 2000, giáo sư được phong danh hiệu Anh hùng Lao động thời đổi mới.
Ngày 12 tháng 9 năm 2006, Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa thay mặt Hội đồng Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng nhất cho Giáo sư, Anh hùng Lao động Vũ Khiêu vì có nhiều thành tích đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp phát triển khoa học xã hội và nhân văn, trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Đại hội Thi đua Thủ đô Hà Nội, khi được trao tặng danh hiệu “Công dân Ưu tú Thủ đô”.
( Theo từ điển mạng)

Ông từng được nhà nước tặng biệt thự, được chế độ ưu đãi công thần, chế độ coi ông là thần tượng văn hóa của chế độ…

Năm 1963 GS. Vũ Khiêu đã viết cuốn sách về Mỹ học có tên là “Đẹp”. Năm đó, chúng tôi đã mua cuốn sách này để đọc và thấy kiến thức của GS. Vũ Khiêu phải nói cho công bằng là rất… hạn hẹp và ấu trĩ. Mỹ học trong cái nhìn của GS là Mỹ học có tính giai cấp, có tính đảng. Cái gì đảng ta nói, đảng ta làm đều đồng nghĩa với cái đẹp. Ví dụ như cải cách ruộng đất là cái đẹp, đánh nhân văn giai phẩm là cái đẹp, căm thù giai cấp địa chủ tư sản là cái đẹp…

Sau đó tôi đã đọc hầu hết các cuốn sách của GS. Vũ Khiêu như vừa kể trên thì thấy trình độ GS chưa thể gọi là trí thức.

Việc chế độ nâng GS. Vũ Khiêu từ một ông giáo tiểu học, từng hành nghề lao công tạp dịch trong bệnh viện thời Pháp lên thành biểu tượng cho giới trí thức : là anh hùng văn hóa, là nhà triết học số 1, mỹ học số 1, nhà nghiên cứu văn hóa số 1, thậm chí thành Nguyễn Trãi của chế độ…khiến dư luận giới trí thức thứ thật bất bình, không phục; nên khi GS. ôm hôn cô hoa hậu Nguyễn Cao Kỳ Duyên mãnh liệt quá mức ông cháu và nhất là cụ lại tặng cô này một câu đối thiếu văn hóa, khiến thiên hạ bực mình ném đá khắp nơi trên FB và trên các blog, website…

Chúng tôi đã đọc hầu hết các cuốn sách của GS. Vũ Khiêu thì thấy nếu ta xếp cụ vào hàng ngũ trí thức thì quả là một điều quá lố. Chỉ riêng việc GS. Vũ Khiêu lên tiếng nhiệt liệt ủng hộ hành vi của mộ kẻ điên rồ đòi sửa lại, viết lại Truyện Kiều như dưới đây, chứng tỏ cụ không phải là người trí thức :

“Trong cuộc hội thảo về Dòng chảy văn hóa xứ Nghệ từ Truyện Kiều đến phong trào Thơ mới tổ chức vào ngày 15.12.2012 tại khu di tích Nguyễn Du, Hà Tĩnh, mỗi đại biểu tham dự được tặng một cuốn sách (bản photo) có nhan đề Truyện Kiều Nguyễn Du với tiếng Việt hiện đại, phổ thông, đại chúng và trong sáng, do Đỗ Minh Xuân, một kỹ sư, khảo dịch – nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin in năm 2012. Cuốn sách này có lời đề tựa rất trang trọng của GS. Vũ Khiêu:

“Với một tinh thần khoa học rất nghiêm túc, ông tìm lại hầu hết các bản Truyện Kiều từ trước đến nay, so sánh các dị bản, tìm đọc hầu hết các bài đã bình luận, phân tích tác phẩm và tác giả Truyện Kiều. Từ đó, ông đã có ý tưởng lớn là làm thế nào để phổ cập hóa Truyện Kiều cho quảng đại công chúng, ông gạt bỏ những câu chữ khó hiểu từ tiếng Hán để thay bằng ngôn ngữ thuần Việt trong Truyện Kiều… Tôi hoan nghênh công phu nghiên cứu của ông Đỗ Minh Xuân và tin rằng cuốn sách này của ông là một đóng góp đáng kể vào việc nghiên cứu Truyện Kiều…”.

Với hơn 1.000 chỗ sửa, tức 1/3 tác phẩm, gần như bất cứ chỗ nào trong Truyện Kiều, cũng bị ông kỹ sư cắt xé, bức tử. Điều đáng nói là, việc sửa thơ này của ông kỹ sư lại nhận được cổ xúy của một bậc giáo sư lừng danh: Anh hùng lao động, nguyên Viện trưởng Viện Xã hội học, Giáo sư Đặng Vũ Khiêu.”
http://vi.wikipedia.org/wiki/V%C5%A9_Khi%C3%AAu

GS. Vũ Khiêu quả tình không thể gọi là trí thức khi muốn lấy hoa mào gà làm quốc hoa. Ơ hay, bệnh mào gà là bệnh gì chắc GS. chưa biết hay sao ?

GS.Vũ Khiêu tặng cô hoa hậu Nguyễn Cao Kỳ Duyên câu đối thiếu văn hóa dưới đây sao có thể gọi là trí thức :

“Trí như bạch tuyết tâm như ngọc
Vân tưởng y thường hoa tưởng dung”

GS.Vũ Khiêu đã lấy nguyên vẹn một câu thơ của đại thi hào Lý Bạch trong bài thơ “Thanh Bình điệu” : “ Vân tưởng y thường hoa tưởng dung” làm câu đối trên. Đạo văn như trên sao là trí thức ?

Câu đối trên ngay từ câu đầu, GS. Vũ Khiêu đã diễu cô hoa hậu rằng trí của cháu trắng như tuyết, nghĩa là cháu không có trí; có lẽ GS. Vũ Khiêu muốn nói đến câu thơ Nguyễn Du : “Mai cốt cách tuyết tinh thần” chăng ? Nhưng TRÍ và TINH THẦN là hai điều khác nhau thưa cụ GS ! Tinh thần trong câu Nguyễn Du có thể hiểu là tâm đấy ! Trí mà như tuyết thì trí ấy bằng không à ? Câu đối tặng người ta mà xỏ xiên như thế sao gọi là trí thức ?

Bài thơ “Thanh bình điệu” của Lý Bạch là bài thơ ca ngợi thân xác gợi dục của Dương Qúy Phi sau khi làm tình với Đường Minh Hoàng, sao lại lấy ra ca ngợi một cô gái còn chưa có chồng là sao ? Dương Qúy Phi vốn là một dâm phụ, từng là vợ con trai Đường Minh Hoàng, bị vua cha cướp lấy. Dương Qúy Phi với sắc đẹp dục tính đã khiến con nuôi Đường Minh Hoàng là An Lộc Sơn muốn cướp người đàn bà dục tình này lên đã làm loạn, gây chết một phần ba dân số Trung Hoa thời đó…

Có thể vì chế độ nâng GS. Vũ Khiêu, một người không phải trí thức lên thành biểu tượng của trí thức, biểu tượng của văn hóa Việt Nam mà nhân dịp cụ ôm hôn gái trẻ kiểu trai lực điền và tặng nàng đôi câu đối đểu nên đã bị dân mạng ném đá cho bõ tức vì bị lừa hết vụ này sang vụ khác chăng ?

Sài Gòn lúc 23 h 28’ ngày 27-2-2015

-->Đọc tiếp...

Bảy bản dịch bài thơ Xuân Vọng

Viên Linh

Xuân Vọng là bài thơ nói về một đất nước chiến tranh của Đỗ Phủ (712-770) mà nhiều thế hệ các thi sĩ Việt Nam đã ngâm vịnh, dịch thuật qua quốc ngữ. Tương tự như bài Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu có khoảng mười bản dịch, bài thơ của Đỗ Phủ cũng có vô số bài chuyển ngữ, và đó chỉ nói đến những dịch giả tên tuổi.

Nhà thơ Đỗ Phủ theo một bản khắc gỗ Trung Hoa.
(Hình: tác giả cung cấp)

Phiên âm bài thơ:

Đỗ Phủ

Xuân Vọng

Quốc phá sơn hà tại
Thành xuân thảo mộc thâm
Cảm thời hoa tiễn lệ
Hận biệt điểu kinh tâm.
Phong hỏa liên tam nguyệt
Gia thư để vạn câm.
Bạch đầu tao cánh đoản
Hồn dục bất thăng trâm.
(Đỏ Phù làm bài này vào năm 757)

Giáo Sư Trần Trọng San diễn nghĩa: Nước đã bị tàn phá, nhưng núi sông hãy còn đây. Trong thành xuân, cỏ cây mọc đầy. Hoa rơi lệ vì thương cảm thời thế. Chim sợ hãi vì mối hận biệt ly. Khói lửa liên miên ba tháng. Thư nhà đưa đến, quí báu như muôn lạng vàng. Trong lúc buồn phiên, xoa mái đầu bạc, thấy tóc ngắn. Tóc so le, không cài trâm được.

Ta hãy đọc bản dịch bài thơ này qua các thể thơ khác nhau, và bởi các dịch giả khác nhau.

Trước hết là bản dịch theo thể thơ Song Thất Lục Bát Bát, cứ hai câu bảy chữ xen với hai câu sáu tám:

Trần Trọng Kim

Trông Xuân

Nước phá tan, núi sông còn đó,
Đầy thành xuân cây cỏ rậm sâu.
Cảm thời hoa đỏ dòng châu
Biệt ly tủi giận, chim đau nỗi lòng.
Ba tháng khói lửa ròng không ngớt,
Bức thư nhà giá đáng bạc muôn.
Gãi đầu tóc bạc ngắn ngun,
Dường như hết thảy, e khôn búi tròn.
(Trần Trọng Kim, Đường Thi, tr. 183)

Ba bản dịch Lục Bát, bài thơ được chuyển qua thể thơ thuần túy Việt Nam:

Trần Trọng San

Ngóng Xuân

Nước tàn, sông núi còn đây
Thành xuân cây cỏ mọc đầy khắp nơi
Cảm thời, hoa cũng lệ rơi
Lòng chim cũng sợ tình đời Bắc Nam.
Lửa binh ba tháng lan tràn,
Thư nhà đưa đến muôn vàn chắt chiu.
 Xoa đầu, tóc bạc ngắn nhiều,
So-le, phơ phất, khó điều cài trâm.
(Trần Trọng San, Thơ Đường, cuốn II, tr. 98)

Đỗ Bằng Đoàn
Bùi Khánh Đản

Ngày Xuân Trông Về Quê Hương

Nước tan, sông núi còn đây
Thành xuân tươi tốt cỏ cây một màu
Thương đời, hoa rỏ dòng châu
Biệt ly, chim cũng như đau nỗi lòng
Lửa binh ba tháng chưa xong
Tin nhà một lá thư phong nghìn vàng
Gãi đầu, tóc trắng như sương
Nay đà rụng ngắn khôn đường cài trâm.
(Đường Thi trích dịch, tr. 819-820)

Hai bài trên có những câu gần như giống nhau hoàn toàn khiến người đọc có thể suy đoán các dịch giả sau đã bị ảnh hưởng bởi người đi trước, dù có thể là không cố ý vì đã nhập tâm. Do bó buộc của vần điểu và số chữ ngắn dài của câu thơ, bản lục bát trên đã phải thêm vào hai chữ trong nguyên tác: Bắc, Nam. Cũng tương tự, bản dịch dưới thay vì cuộc chiến đã kéo dài ba tháng, lại dịch thành một năm: “Tháng Ba rồi lại Tháng Ba:”

Khương Hữu Dụng

Nước dẫu mất, sông núi còn
Thành xuân quạnh quẽ um tùm cỏ gai
Cảm thời, hoa để lệ rơi
Biệt ly, chim cũng vì người xót xa.
Tháng ba rồi lại tháng ba
Thư nhà buổi loạn đáng là vàng muôn.
Gãi đầu tóc bạc thêm cùn
Búi lên sổ xuống, trâm luồn lại rơi.

Bản dịch Thất Ngôn Bát Cú:

Nguyễn Quan Hà

Sông núi còn đây nước mất rồi,
Thành Xuân cây cỏ vẫn xanh tươi
Cảm thời hoa nọ luôn rơi lệ,
Hận biệt chim kia mãi rụng rời
Ba tháng tơi bời tràn khói lửa
Thư nhà trân quý vạn vàng mười
Tóc đầu đã ngắn còn thêm bạc,
Lòng muốn trâm kia chẳng thể cài.

Bản Dịch Ngũ Ngôn có hai dịch giả, hai bài dịch khác nhau, một ở Việt Nam và một ở Santa Ana.

Lê Nguyên Lưu

Trông Cảnh Xuân

Nước mất, còn sông núi,
Thành Xuân cỏ chất chồng.
Hoa thương thời nhỏ lệ,
Chim giận biệt đau lòng.
Khói lửa liền ba tháng,
Thư quê đáng vạn đồng.
Bạc đầu cùn mái tóc,
Trâm bạc khó cài xong.
(Đường Thi tuyển dịch, tr.499)

Tuệ Pháp

Mong Xuân

Nước tan sông núi ở
Phố Xuân cỏ cây đầy
Thương thời hoa nhỏ lệ
Đau biệt chim hoảng bay.
Khói lửa liền ba tháng
Thư nhà ví ngàn vàng
 Đầu bạc tóc thưa ngắn
Cài không nổi cái trâm.
(Santa Ana, 2002)

Theo học giả Ngô Tất Tố, “Đỗ Phủ tự là Tử Mỹ, người ở Tương-dương, ngụ tại Thiếu-lăng. Thuở trẻ tuổi nhà rất nghèo. Đi thi Tiến-sĩ không đậu. Trong đời vua Huyền-tôn, Đỗ tới Trường-an, có dâng luôn ba bài phú. Huyền-tôn xem lấy làm lạ, bèn cho làm chức thị-chế ờ viện Tập-hiền. Lúc An-Lộc-Sơn nổi loạn, Đỗ ở Lộc-châu, nghe tin Túc-tôn lên ngôi vua ở quận Lĩnh-vũ, định chạy đến nhà hành-tại của vua ấy. Chẳng may đi đến giữa đường thì bị quân giặc bắt giam. Mãi hai năm sau (758) mới trốn ra được. Khi vào yết-kiến Túc-tôn, Đỗ được phong làm chức Hữu-thập-di. Rồi vì một việc chi đó, lại bị giáng làm Tư-công ở Hoa-châu. Gặp lúc đói-kém, rối-loạn, Đỗ bèn bỏ quan lưu-lạc vào vùng Kiếm-Nam. Khi ấy Nghiêm Vũ đương coi đất Thục, thấy Đỗ, bèn tâu vua cho làm chức Công-bộ viên-ngoại-lang. Trong đời Đại- lịch, Đỗ đến ngụ ở Lỗi-dương. Một đêm say rượu quá rồi chết. Bấy giờ mới 59 tuoi. Đỗ đọc sách rất rộng. Thi-ca của Đỗ làm ra thường thường có vẻ mông mênh, bao la như làn bể rộng, gồm đủ nghìn hình muôn trạng.” Nguyên Chẩn khen rằng, “Từ khi có người làm thơ đến nay, chưa ai được như Đỗ.” (Đường Thi, phiên dịch và khảo cứu, tr. 22-23 bản Tao Đàn in lần thứ nhất, Hà Nội, tháng 4, 1940-VL sưu tập Tết Ất Mùi)

-->Đọc tiếp...

Lễ hội chém lợn ở Bắc Ninh gây nhiều tranh cãi

Lễ hội chém lợn ở Bắc Ninh vẫn diễn ra bất chấp làn sóng phẫn nộ lên án về tính dã man của hủ tục này đã khiến sự phản đối càng gia tăng mạnh mẽ.

Trà Mi-VOA

Một tập tục văn hóa cổ truyền ở phía Bắc Việt Nam trong dịp Tết Nguyên đán đang gây tranh cãi công luận và khơi dậy những chỉ trích mạnh mẽ từ giới bảo vệ động vật tại Châu Á.

Bất chấp những lời kêu gọi lẫn phản đối, lễ hội chém lợn truyền thống hằng năm vẫn được tổ chức đúng ngày mùng 6 Tết ở làng Ném Thượng, phường Khắc Niệm, thành phố Bắc Ninh, với tham dự của hàng ngàn người.

AFP dẫn truyền thông trong nước cho hay đông đảo bà con, chủ yếu là thanh niên, trưa ngày 24/2 vây kín sân đình để chứng kiến cảnh tượng đẫm máu khi dân làng tiến hành nghi thức dùng đao chém 2 con lợn sống bị trói 4 chân để làm cỗ ngọc tế thánh.

Các trang mạng xã hội truyền tay hình ảnh từ báo chí chính thống cho thấy một mâm cỗ được bày trên một chiếc bàn lớn đặt giữa sân đình. Trước mâm cỗ là bức chân dung khổ lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một tấm chiếu đào, và hai con lợn trong hai chiếc xe đẩy nằm dọc hai bên.

Sau khi hai con lợn bị hạ thủ, những người tham dự còn đua nhau lấy tiền quết vào các vũng máu tung tóe để gọi là ‘lấy lộc, cầu may.’

.

"Những tục như trọi châu hay chém lợn đúng là thể hiện sự dã man trước đám đông. Con người dù có thể ăn thịt động vật, nhưng không nên làm trò chơi khi giết con vật như vậy. Tôi nghĩ nơi này còn giữ lại [tập tục này] thì không phù hợp với sự tiến hóa của văn minh hiện nay

Tiến sĩ Nguyễn Nhã, nhà nghiên cứu văn hóa lịch sử.

Tổ chức bảo vệ Động vật Châu Á cho biết lễ hội chém lợn năm nay vẫn diễn ra bất chấp làn sóng lên án về tính dã man của hủ tục này đã khiến sự phản đối càng gia tăng mạnh mẽ.

AFP dẫn lời ông Tuan Bendixsen, Trưởng đại diện Tổ chức Động vật châu Á tại Việt Nam, nói tiến hành hủ tục chém lợn để giữ gìn tập tục văn hóa là một sự viện cớ và chứng tỏ Việt Nam thiếu luật lệ chống lại các hành vi độc ác đối với động vật.

VnExpress ngày 25/2 thuật lời ông Bendixsen rằng đề nghị trước đó của tổ chức ông yêu cầu hủy bỏ nghi thức chém lợn nhận được sự ủng hộ của đa số cộng đồng, nhưng ban tổ chức lễ hội truyền thống làng Ném Thượng vẫn tiến hành, khiến Tổ chức Động vật Châu Á rất thất vọng.

Nhiều người cho rằng nghi thức chém giết đẫm máu gây ra hiệu ứng phản cảm và tác động xấu đến tâm tính con người.

Sau khi lợn bị chém chết, những người tham dự đua nhau lấy tiền quết vào các vũng máu tung tóe để ‘lấy lộc, cầu may.’

Tiến sĩ Nguyễn Nhã, một nhà nghiên cứu văn hóa lịch sử lâu năm trong nước, đồng ý với nhận định này.

Trong cuộc trao đổi với VOA Việt ngữ tối 25/2 Tiến sĩ Nguyễn Nhã chia sẻ:

"Những tục như chọi trâu hay chém lợn đúng là thể hiện sự dã man trước đông người. Con người dù có thể ăn thịt động vật, nhưng không nên làm trò chơi khi giết con vật như vậy. Tôi nghĩ nếu nơi nào còn giữ lại [tập tục này] thì không phù hợp với sự tiến hóa của văn minh hiện nay."

Không phù hợp thì không nên phổ biến. Tôi vẫn tôn trọng những sinh hoạt văn hóa xưa. Nếu giữ được thì làm cách nào để phù hợp với sự tiến bộ văn minh thì tốt hơn. Không nên trở thành trò chơi, nhất lại là chém máu me như vậy rất ghê rợn, thể hiện sự dã man.

Tiến sĩ Nguyễn Nhã.

Tuy nhiên, cũng có các quan điểm phản biện rằng nên duy trì những gì thuộc về văn hóa vì đó là những nét bản sắc độc đáo, riêng biệt của từng vùng. Vậy, vấn đề đặt ra là nên hay không nên lưu giữ các tập tục như lễ hội chém lợn ở Bắc Ninh.

Tiến sĩ Nguyễn Nhã nói phong tục tạp quán không nên hủy bỏ, nhưng cần điều chỉnh cho phù hợp với sự tiến bộ, văn minh của nhân loại.

"Không phù hợp thì không nên phổ biến thôi. Tôi vẫn tôn trọng những sinh hoạt văn hóa xưa. Nếu giữ được thì làm cách nào để phù hợp với sự tiến bộ văn minh thì tốt hơn. Không nên trở thành trò chơi, nhất lại là chém máu me như vậy rất ghê rợn, thể hiện sự dã man. Lễ hội đó vẫn có thể tồn tại nhưng phải thay đổi một chút cho phù hợp. Đừng để đẫm máu như vậy thì cuối cùng nó chỉ thúc đẩy chém giết."

Tổ chức Động vật châu Á cho biết sẽ tiếp tục vận động xóa bỏ nghi lễ chém lợn dã man này.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam nói không khuyến khích các lễ hội mang tính bạo lực, dã man và kêu gọi dân địa phương giảm bớt tính chất ‘đẫm máu’ của nghi thức chém lợn hiến sinh.

Theo báo nhà nước, chính quyền của tỉnh Bắc Ninh 2 năm qua cũng đã đề nghị dân làng Ném Thượng thay đổi tục xưa.

Dân làng nói họ có quyền quyết định vì nghi thức này không vi phạm pháp luật, đồng thời yêu cầu tôn trọng ý nguyện giữ gìn truyền thống tổ tiên.

Xuất phát từ truyền thuyết rằng tướng Đoàn Thượng khi xưa chạy đến vùng núi Ném Thượng đồn trú và chém lợn rừng để nuôi quân, dân làng địa phương hằng năm tổ chức lễ hội hiến tế để ghi nhớ công ơn vị tướng khai hoang mở đất.

-->Đọc tiếp...

Dê Pháp, Dê Việt năm Ất Mùi

Tú Anh, RFI

Theo tử vi, Ất Mùi năm nay, do can chi tương khắc, báo hiệu có nhiều biến động về tài chính và chính trị. Người tuổi Mùi bướng bỉnh, nhưng có nhiều khả năng thích nghi với cuộc sống và có tinh thần sáng tạo, nghệ sĩ. Nhưng tuổi con dê và con dê cũng là nạn nhân của những « niềm tin » dân gian, của những chuyện đùa trong rừng cười tiếu lâm và con dê đã đi vào đời sống với nhiều giai thoại và trò chơi.

Nhân năm mới Ất Mùi, xin gửi đến quý thính giả hai bài khảo cứu « Bịt Mắt Bắt Dê » và « Ba Lăm Con Dê » của Giáo sư Nguyễn Dư. Tác giả nguyên là giáo sư Khoa học, trường kỹ sư Centrale, Lyon và cũng là một nhà nghiên cứu Hán Nôm.

Trò chơi bịt mắt bắt dê là thuộc truyền thống Việt Nam hay du nhập từ làng quê của Pháp ? Từ bao giờ con dê mới xuất hiện trên toàn cõi Việt Nam ? Cà tím sao gọi là cà « dái dê » ? Vì sao đàn ông, thanh niên thích chạy theo phái yếu bị gọi là đi thả dê hay « có máu ba mươi lăm » ?

Giáo sư Nguyễn Dư trình bày các giả thuyết của ông.

Bịt mắt bắt dê

Nguyễn Dư :

Hầu như ai cũng biết trò chơi Bịt mắt bắt dê. Nhưng chơi như thế nào thì còn tuỳ. Ta có nhiều trò chơi Bịt mắt bắt dê khác nhau ! Ông bắt dê, bà bắt vế tuỳ lệ làng cho phép hay không !

Bịt mắt bắt dê là một trong « bách hí » của hội làng, được Phan Kế Bính cho biết cách chơi của những năm đầu thế kỉ 20 như sau :

Người ta sửa soạn một bãi đất rộng, chung quanh bắc gióng cho dê khỏi chạy ra ngoài. Trong thả độ dăm bảy con dê. Ai vào bắt dê phải bịt mắt cho kĩ. Bắt được con dê nào thì thưởng luôn con dê ấy (1).

Từ xưa, giải thưởng của hội làng khắp nơi thường chỉ là quan tiền, gói trà hay vuông lụa, treo trên ngọn sào. Bây giờ làng thưởng luôn con dê cho ai bắt được. Không biết có được mấy làng có đủ tiền để mua dăm bảy con dê làm giải thưởng ?

Gần đây, nhóm Phan Thanh Hiền nói là Bịt mắt bắt dê được chơi tại hội làng Đồng Kỵ, Phú Mẫn (Yên Phong).

Chơi cách khác :

Người ta sửa soạn sân rồi thả một con dê, cho một cặp trai gái bịt mắt, mặc áo tơi, đeo lục lạc, đi bắt dê. Dê cũng được mặc áo tơi, đeo lục lạc như người. Lúc chơi, người dê khó phân biệt. Trai gái lần mò, sờ soạng, ôm nhau sướng như được dê. Người xem càng khoái chí. Vỗ tay, hò hét. Bịt mắt bắt dê của làng Đồng Kỵ có thể nhiều người cùng đồng loạt vào sân để bắt dê (2).

Hội làng Đồng Quan có :

Bắt dê, bắt vịt, leo cầu

Lại đây anh kể trước sau mọi trò (3).

Không biết Bắt dê có phải là Bịt mắt bắt dê không ?

Trừ hai hội làng của Phan Kế Bính và Phan Thanh Hiền, không nghe nói lễ hội truyền thống (4) hay hội hè đình đám (5) nào khác (kể cả của làng Đồng Kỵ !) chơi trò Bịt mắt bắt dê.

Thật ra, Bịt mắt bắt dê của Phan Thanh Hiền chỉ là mô tả lại tấm tranh dân gian Băng mắt bắt dê (được khắc in vào khoảng năm 1930) của Maurice Durand (6). Theo Durand thì Băng mắt bắt dê của Việt Nam là colin-maillard của Pháp.

Trò chơi colin-maillard chọn một người, bịt mắt lại, cho đi bắt những người đứng vây tròn xung quanh. Bắt được người nào và nói đúng tên người đó là thắng cuộc. Đến lượt người bị bắt phải bịt mắt đi bắt người khác. Trò chơi cứ tiếp tục như vậy.

Có người lại quả quyết rằng Bịt mắt bắt dê là trò chơi của hội tây.

Hà Nội từ ngày bị thực dân Pháp cai trị :

- Mỗi năm, ngày 14 tháng 7 nó mở hội « chính trung » để vui chơi, bày ra những trò nhục nhã. Nào, đào nhiều hố trong một khoảng đất, thả dê vào, rồi bịt mắt người ta cho vào đuổi, đó là trò bịt mắt bắt dê. Trò liếm chảo nó để đồng hào vào lòng chảo đầy nhọ nồi, ai liếm được hào thì lấy. Trò leo cột mỡ, trò chọc nồi (7).

Rất có thể Bịt mắt bắt dê đã được chơi lần đầu tiên tại hội tây Nam Định :

- Nhân dịp lễ quốc khánh Pháp 14 tháng 7 năm 1884, tổng đốc Nam Định bắt tất cả mọi nhà phải treo cờ Pháp. Nhà nào không treo sẽ bị phạt 50 quan tiền ! Để làm gương, tổng đốc treo trước cửa nhà mình một lá cờ An Nam và hai lá cờ Pháp « bảo hộ » hai bên.

Khắp tỉnh Nam Định, phố xá nhà cửa đâu đâu cũng phấp phới cờ Pháp. Cảnh tượng « vui » như Hội Tây của Nguyễn Khuyến.

Kìa hột thăng bình tiếng pháo reo

Bao nhiêu cờ kéo với đèn treo

Bà quan tênh nghếch xem bơi trải

Thằng bé lom khom nghé hát chèo

Cậy sức cây đu nhiều chị nhún

Tham tiền cột mỡ lắm anh leo

Khen ai khéo vẽ trò vui thế

Vui thế bao nhiêu nhục bấy nhiêu !

(Nguyễn Khuyến, Hội tây)

Đúng 7 giờ sáng, trong thành bắn 21 phát súng cà nông báo hiệu ngày hội bắt đầu. Tổng đốc cho tổ chức nhiều trò chơi : chọi gà, chọi trâu, chọi cá, đánh đu, leo cột mỡ, múa rối, hát chèo, bịt mắt bắt dê, bắt lợn dưới ao, bơi trải, tôm cá, xóc đĩa.

Buổi chiều, quan công sứ chiêu đãi. Ăn uống tại ngôi chùa lớn và đẹp nhất Nam Định… Tiệc tùng xong, quan Tây « nhắn nhủ » quan ta. Sau màn « ăn nói », các quan ngồi xem con gái múa hát.

Bịt mắt bắt dê chơi tại Nam Định được bác sĩ Hocquard mô tả chi tiết :

Sân chơi Bịt mắt bắt dê là một mảnh đất hình tròn, rộng khoảng 7, 8 mét. Xung quanh rào tre. Giữa sân dựng một cây sào, trên ngọn treo 4 quan tiền thưởng ( tiền thưởng không bằng một phần mười tiền phạt vì tội không treo cờ Pháp ! ). Sân chơi được đào hố, cắm cọc, đổ nước cho lầy lội. Người ta thả một con dê vào sân, cho một người bịt mắt vào bắt. Người chơi lần mò, vấp ngã, gây cười cho đám đứng xem. Ai nắm bắt được sừng dê thì thắng giải (9).

Theo Đào Duy Anh thì Bịt mắt bắt dê là một trò chơi của trẻ con. Tiếc rằng Đào Duy Anh không cho biết chơi ra sao (9).

Tranh Hàng Trống Lục hợp đồng Xuân vẽ cảnh ông bố ngồi uống trà ngoài hiên, xem đám con chơi Bịt mắt bắt dê ngoài sân. Đám trẻ chơi bằng dê thật. Sân chơi không có hàng rào. Đám trẻ con này bạo quá !

Còn nhớ Hà Nội thời 1950, lũ quỷ sứ chơi Bịt mắt bắt dê trên hè phố Lê Lợi. Một đứa bị bịt mắt đuổi bắt cả bọn đang reo hò tứ phía. Loạn xì ngầu.

Vô tình bọn trẻ đã nhắm mắt bắt chước người lớn gọi trò chơi là Bịt mắt bắt dê. Đúng ra phải gọi là… colin-maillard 100%.

Bịt mắt bắt dê là trò chơi của cả người lớn lẫn trẻ con, mỗi nơi chơi một cách, thì khó có thể là một trò chơi « dân gian, cổ truyền » được.

Xin bàn thêm : Mời các bạn cùng xem tranh Băng mắt bắt dê của Durand. Tên tranh đáng chú ý.

Có hai cách đọc chữ Băng :

1) Durand đọc theo chữ hán là băng (băng giá). Nhưng Băng (chữ hán) không đúng với nội dung của tranh. Vậy Băng phải được hiểu theo nghĩa khác. Hiểu theo nghĩa tiếng Pháp của người Việt !

- Băng (bande) là một dải bằng vải hay nhựa dùng để che đậy, hay dán dính đồ vật. Học trò dùng băng keo để dán giấy. Thợ điện dùng băng nhựa để quấn che chỗ nối giây điện…

- Băng (pansement) là bọc kín, che kín. Bác sĩ băng bó vết thương.

Người Pháp còn đưa vào nước ta nhiều băng khác. Cụ lớn cắt băng (ruban) khánh thành nhà băng (banque) ! Băng đảng (bande) xã hội đen tụ tập quanh mấy ghế băng (banc) trong công viên…

Chỉ có người Pháp mới biết băng mắt (bander les yeux) chơi colin-maillard. Cái tên Băng mắt bắt dê chứng tỏ rằng đây là một trò chơi của Pháp.

2) Chữ băng đọc nôm là bưng (hay bâng).

Bưng nghĩa là bịt (mắt), là che, là phủ bọc cho kín. Trời tối như bưng, bưng miệng cười khúc khích, bưng bít sự thực. Bưng mắt bắt chim (tục ngữ). Nghĩ đà bưng kín miệng bình (Kiều).

Trò chơi tên là Bưng mắt bắt dê. Về sau trở thành Bịt mắt bắt dê. Tên trò chơi chưa cố định vì trò chơi còn mới. Không phải trò chơi cổ truyền.

Sách Biên khảo về người Bắc kì (1908) của Gustave Dumoutier có đoạn :

- Người ta được thấy lại nhiều trò chơi của trẻ con Âu châu tại An Nam. Ca hát, đuổi bắt, dàn trận, đánh đu, đi trốn, nhảy xà, bắt dê, thả diều, lò cò, đánh khăng, đá cầu, chơi bi (bi được thay bằng hòn cuội) v.v.

Colin-maillard được (người An Nam) gọi là trò chơi bắt dê : người chơi đứng thành vòng tròn, người đi bắt dê bị bịt mắt, đứng giữa. Bắt được người nào và gọi đúng tên thì thắng cuộc (10).

Dumoutier công nhận rằng Bắt dê chính là Colin-maillard.

Ngoài ra, Bịt mắt bắt dê còn có vài điểm đặc biệt, đáng chú ý :

1- Xã hội phong kiến ngày xưa quan niệm Nam nữ thụ thụ bất thân. Đàn ông đàn bà đưa nhau cái gì và nhận cái gì của nhau, không được lấy tay mà trao cho nhau.

Trước thời Pháp thuộc, không thể có chuyện « đồi phong bại tục », cho trai gái lần mò nhau giữa thanh thiên bạch nhật, làm trò cười cho đám đông.

2- Xã hội phong kiến trọng chữ hiếu : Thân thể phát phu, thọ chi phụ mẫu bất cảm huỷ thương, hiếu chi thuỷ dã. Mình mẩy tóc da, cha mẹ sinh ra, chớ nên huỷ hoại, là hiếu trước tiên vậy.

Trai gái giả mù để vui chơi là vô luân, bất hiếu.

3- Cho dê mặc áo tơi như người, cho người đeo lục lạc như dê. Lẫn lộn người với súc vật. Tôn ti trật tự của phong kiến không cho phép « hài » như vậy.

Bịt mắt bắt dê không phù hợp với luân lí, đạo đức của phong kiến. Làng nào dám « chơi », dám coi thường « Khổng, Mạnh » như vậy ?

Nói tóm lại, Bịt mắt bắt dê không phải là trò chơi « truyền thống » của ta.

Tranh Oger (1909) có tấm vẽ một người đàn ông chơi bắt chạch trong chum. Đồng thời tranh Oger lại có tấm tranh Tết Du xuân vẽ một cặp trai gái quàng vai nhau cùng bắt chạch. Xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc đang thay đổi. Bên cạnh cái cũ, có cái mới.

Sau luỹ tre xanh, hội hè cũng rục rịch đổi mới. Có làng « cải tiến » trò chơi cổ truyền. Có làng cho trò chơi của Pháp « nhập tịch ».

Hội làng của Phan Kế Bính có leo cột ( mât de cocagne ), bịt mắt bắt dê ( colin-maillard ), nhảy bị ( course en sac ). Làng này là « làng tây ».

Ối dào ! Làng nào chả là làng !

Nguyễn Dư

(Lyon, Tết Ất Mùi 2015)

(1)- Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục (1915), Tổng Hợp Đồng Tháp, 1990, tr. 108.

(2)- Phan Thanh Hiền, Trần Mạnh Tiến, Huy Trang, Nguyễn Khánh Trâm,

Trò chơi dân gian Việt Nam, nxb TP Hồ Chí Minh, 1990, tr. 51.

(3)- Bùi Văn Cường, Phương ngôn, tục ngữ, ca dao, KHXH, 1987, tr. 79.

(4)- Thạch Phương, Lê Trung Vũ, 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, KHXH, 1995.

(5)- Toan Ánh, Hội hè đình đám, tập 1 (1970), tập 2 (1984).

(6)- Maurice Durand, Imagerie populaire vietnamienne, EFEO, 1960, tr. 47.

(7)- Hoàng Đạo Thuý, Thăng Long Đông Đô Hà Nội, Hội Văn Nghệ Hà Nội, 1971, tr. 83.

(8)- Docteur Hocquard, Une campagne au Tonkin, Arléa, 1999, tr. 290-300.

(9)- Đào Duy Anh, Việt Nam văn hoá sử cương, Bốn Phương, 1961, tr. 181.

(10)- Gustave Dumoutier, Essais sur les tonkinois, Imp. d'Extrême-Orient, 1908, tr. 52.

 *

Băm lăm con dê

Nguyễn Dư

Dê có công làm cho làng nhậu, làng chơi Nam Bắc xích lại gần nhau. Thịt dê từ Bắc chạy vào Nam. Máu dê từ Nam loang ra Bắc. Ngày nay, cả nước gật gù kháo nhau « sống ở đời không dê cũng uổng ».

Mới ngày nào, dê ba miền nước ta còn lận đận vì lí lịch mờ ám.

Tài liệu của Uỷ ban Canh nông và Công nghiệp Nam kì ( Le comité Agricole et Industriel de la Cochinchine ), soạn thảo năm 1878, cho biết tiểu sử của dê trong Nam :

Người An Nam ( đúng hơn là người Nam Kì ) vốn không ăn thịt dê, không uống sữa dê. Nam Kì lại là xứ nhiều đồng lầy, dê dễ bị bịnh, dễ chết, cho nên chẳng ai nghĩ đến chuyện chăn nuôi dê. Trừ một vài đại gia thích dê, nuôi chơi dăm ba con.

Người Pháp có cho nhập dê vào Nam Kì để nuôi thử. Hi vọng trong tương lai Nam Kì sẽ phát triển ngành chăn nuôi dê (1).

Tại miền Trung, mãi đến năm 1931 người ta vẫn chưa để ý đến việc chăn nuôi dê. Đó đây thỉnh thoảng mới thấy lẻ tẻ vài con (2).

Năm 1891, miền Bắc có nuôi một giống dê nhỏ con, lông ngắn, thịt mềm, ít mỡ. Giống dê này được người Lào, người Mường nuôi rất nhiều.

Nói chung, người Việt ít khi ăn thịt dê vì thịt dê giá còn đắt. Chỉ có cỗ bàn, cúng giỗ ông bà, ăn uống ngày Tết, của nhà giàu mới có thịt dê.

Người Âu không thích thịt dê của ta vì họ cho rằng thịt chẳng bổ dưỡng gì.

Bác sĩ Courtois cảnh báo mọi người rằng dê nước ta hay bị dịch. Phải khám xét cẩn thận thịt dê trước khi ăn (3).

Miền Trung không nuôi dê nhưng năm 1883, ngày Ất Hợi, vua (Hiệp Hoà) nhận tôn hiệu. Ngày hôm ấy, làm lễ tấn tôn ở điện Thái Hoà, lúc đang bài ban có một con quạ bay đến đậu ở cây trước điện, kêu to 4 tiếng. Lại lúc tuyên chiếu, có đàn dê đi ngang qua bên ngoài cầu Kim Thuỷ, có người cho là điềm không tốt (4).

Thì ra, dưới thời Tự Đức trong hoàng thành có nuôi dê.

Vua quan vui thú bò dê,

Giang sơn nghiêng ngửa nhiều bề ai lo ?

Thịt dê là một đặc sản của triều đình. Có lẽ vì vậy mà dân chúng miền Trung không ai dám « phạm thượng » nuôi dê chăng?

Người miền Bắc có mẹo Cho dê uống rượu say rồi mới giết (Tứ dương ẩm tửu hoạch tuý nhi sát), được tranh Oger ghi lại. Không hiểu cho dê uống rượu với mục đích gì ?

Người thì nói : Dê ngà ngà say sẽ coi cái chết nhẹ như lông hồng. Đồ tể có xin tí huyết pha rượu tiết dê (một phần tiết, ba phần rượu) (5), dê cũng sẵn sàng nhắm mắt bỏ qua !

Có người lại cho rằng : Say cho đời lên hương ! Dê say thịt mới thơm. Mới bổ tì bổ phế. Bổ âm bổ dương. Bổ nháo bổ nhào.

Thế gian ba sự khôn chừa

Rượu nồng, dê béo, gái vừa đương tơ

Rượu vào, đi « dê gái tơ » thì ông trời cũng chẳng chừa được.

Điều đáng ngạc nhiên là miền Nam tuy hiếm dê nhưng phần lớn các chuyện dê của ta lại xuất phát từ miền Nam.

*

Cà dái dê

Trái cà tím trước kia được bà con trong Nam gọi nôm na là cà dái dê ( Tự vị Huỳnh Tịnh Của, 1895 ). Génibrel gọi một cách kín đáo là cà dê. Tên không hay, không đúng. Cà dái dê mới tuyệt vời, đúng là cà trông mặt đặt tên. Khen cho con mắt tinh đời và nhạy cảm của các bà ngày ngày xách giỏ đi chợ.

Miền Nam không nuôi, không ăn thịt dê. Vậy mà lại có cà dái dê. Giải thích thế nào đây?

Năm 1878, trái cà aubergine của Pháp (Solanum melongena) vẫn còn được người miền Nam gọi trống không là cà. Chưa có tên riêng. Nhưng miền Nam lúc này đã có đậu dái chồn (petite lentille), có cả củ dái chồn (Orchis morio) (1').

Tên dái chồn chứng tỏ rằng người miền Nam đã có thói quen trông mặt đặt tên cho rau trái bày bán ngoài chợ từ lâu rồi.

Khi người Pháp đưa dê vào chăn nuôi tại miền Nam thì các bà nội trợ đã nhanh chóng « nhìn ra » tên trái cà màu tím nằm chình ình ngoài chợ. Có thể suy đoán rằng cà (aubergine) đã được các bà (với sự đồng loã của các ông ?) cập nhật thành cà dái dê vào khoảng năm 1880.

Miền Bắc có cà dái dê muộn hơn miền Nam cả chục năm. Bác sĩ Courtois cho biết chính người Pháp đã gửi hạt giống cà tím ( aubergine ), cà chua ( tomate ), nghệ tây ( carotte ), bắp cải ( chou )… và nhiều loại rau ( salades ) từ Pháp sang trồng tại Bắc Kì vào khoảng năm 1890 ( 3 ).

Cà dái dê là thương hiệu của miền Nam. Bù lại, miền Bắc có thương hiệu thuốc tễ cứt dê. Thuở bé, mỗi lần nhức đầu xổ mũi lại được mẹ cho nhai vài viên cứt dê màu đen. Thuốc có vị ngon. Cam thảo ngọt thơm như vậy mà lại bị gán cho cái tên chẳng thơm tho chút nào.

Cà dái dê đã làm một cuộc « cách mạng văn hoá » đổ giường lệch chiếu trong Nam. Trông mặt mà bắt hình dong, dân gian được mắt trông tay nắn trái cà, vừa cảm nhận vừa nắm bắt được cái « vĩ đại » của dê.

Bà con bèn tôn dê lên hàng « quán quân dâm dục ». Ghi tên dê vào sổ đỏ « kỉ lục bậy bạ » !

Oan cho dê. Nhà nho không đánh giá dê là dâm. Sách Đại Nam dư địa chí ước biên của Cao Xuân Dục chỉ chép hươu rất dâm. Một con cái thường giao hợp với mấy con đực, gọi là tụ lộc (6).

Nhà nho muốn nói gì thì nói. Dân gian cứ nói theo dân gian. Cứ cho dê là biểu hiệu của dâm.

Miền Nam, miền Bắc có cà dái dê. Nhưng, giai thoại ca tụng cà dái dê được bình chọn là hot nhất Việt Nam lại là của cố đô Huế !

Thời Khải Định (1916-1925), trong số các cung nữ mới được tuyển vào Đoan Trang viện có hai cô thân mật với nhau như vợ chồng. Thường ngày hai cô lại hay dặn người đi chợ mua chuối và cà dái dê.

Lựa chuối chớ mềm và chớ ngắn

Chọn cà không cứng cũng không to

Một hôm ông thái giám già tò mò rình, đẩy cửa phòng vào thì bắt gặp hai cô đang hú hí lấy chuối lấy cà chơi trò âu yếm như là vợ chồng (7).

*

Râu dê

Thực dân Pháp còn mang vào nước ta chòm râu dê (barbe du bouc).

Có chắc râu dê là của Pháp không ? Tại sao Lãng Nhân lại kể rằng :

Trong thời gian Nguyễn Công Trứ làm tổng đốc Hải Dương, ông có bổ Nguyễn Quý Tân ( người tỉnh Hải Dương, đỗ tiến sĩ năm 1842), đi giáo thụ phủ Bình Giang.

Một hôm Nghè Tân sai con đến dinh Nguyễn Công Trứ xin cầm cố lấy chút tiền tiêu. Lại dặn con trao cho Nguyễn Công Trứ một bài thơ đường luật, mỗi câu có tên một con vật. Hai câu cuối là :

- Bôn tẩu làm chi cho rách gấu

Thà rằng ngồi đó vuốt râu dê

Nguyễn Công Trứ đưa tiền cho người con của Nguyễn Quý Tân, kèm bài thơ hoạ với hai câu cuối là :

- Xin đừng dở dói văn chương nữa

Bán chó sao ngoài lại thủ dê ? (8).

Rõ ràng các cụ nhà ta đã có thú vuốt râu dê từ trước khi Pháp đô hộ nước ta. Nói có sách mách có chứng đàng hoàng !

Nói có sách nhưng sách nói có đúng không ?

Sử nhà Nguyễn chép :

Năm 1833, Nguyễn Công Trứ được thăng làm tổng đốc Hải An ( Hải Dương và Quảng An hay Quảng Yên ). Năm 1836 ông bị giáng bốn cấp và bị gọi về Kinh. Năm 1840 ông đi đánh thành Trấn Tây bên Cao Mên. Từ đó về sau, Nguyễn Công Trứ bôn ba ở An Giang, Quảng Ngãi, Thừa Thiên. Có lúc được thăng, có khi bị giáng. Năm 1848 ông xin về hưu trí, về sống tại quê nhà.

Nguyễn Công Trứ mất năm 1858, thọ 82 tuổi, tại làng Uy Viễn, tỉnh Hà Tĩnh.

Thời gian Nguyễn Công Trứ làm tổng đốc Hải Dương (1833) thì Nguyễn Quý Tân mới 19 tuổi, nếu có con thì con cũng chỉ được vài tuổi. Năm 1842, Nguyễn Quý Tân đỗ tiến sĩ, thành ông nghè thì Nguyễn Công Trứ đã bị cách chức tổng đốc Hải An từ 6 năm trước rồi.

Chuyện tổng đốc Nguyễn Công Trứ bổ nghè Tân đi giáo thụ phủ Bình Giang, cũng như chuyện nghè Tân sai con đến dinh tổng đốc Nguyễn Công Trứ để vay tiền chỉ là tưởng tượng, hư cấu.

Xét cho cùng, nghè Tân không đủ tư cách để xướng hoạ với một ông quan hơn mình 36 tuổi, một người từng trải, biết hưởng lạc, hưởng nhàn như Nguyễn Công Trứ.

*

Máu dê

Huỳnh Tịnh Của gọi mấy ông dâm dục quá độ là người có máu dê. Ngôn ngữ bình dân gọi hành động tán gái là dê gái.

- Tôi ngồi tôi nghĩ chỉn ghê thiệt cha con thằng Bùi Kiệm là hậu tổ máu dê trật đời  (Nguyễn Văn Tròn, Bùi Kiệm dặm, 1913 ).

Hễ trai ghẹo gái

Thì gọi máu dê

Con gái ghẹo trai

Dê chăng, xin xử !

Bùi Kiệm ghẹo Nga

Gọi là dê bấy.

Gái vậy quấy phải ?

Gái vậy dê chăng ?

Như gái đó thời,

Dê chăng xin xử ?

(Đ.T.B. và Đ.T.S., 1915)

Nguyễn Văn Tài (1916) cũng lên tiếng yêu cầu :

Cô bác liệu định,

Đoán tội công minh,

Luận phân cho cạn,

Huỷ án máu dê ( cho Bùi Kiệm ).

Dê hạng nặng là dê xồm. Nghe mà phát sợ ! Oan cho mấy con dê xồm hay dê xờm lông dài (Génibrel).

Dê xồm, dê cỏn, dê hoang,

Be be leo nhảy, khoe khoang to dài !

Băm lăm

Đặc biệt, trong Nam còn gọi mấy ông thấy gái như mèo thấy mỡ là mấy thằng cha băm lăm (35) (Tự điển Việt Nam, Khai Trí, 1971).

Giới bình dân méc rằng tên băm lăm xuất phát từ trò cờ bạc 36 con vật (Jeu des trente-six bêtes) nổi tiếng (tai hại) của ngày xưa, còn được gọi là trò chơi đề.

- Có vị cố lão kể chuyện : Ngày nọ Trần Bá Thọ, con Bá Lộc, cháu Bá Phước làm lễ tân quan, có người đến tặng một bức hoành đề hai chữ « Phước tôn ». Phước tôn có hai nghĩa : một là nghĩa cháu của Phước ; hai là nghĩa con chó. ( Xưa kia nhân dân thường chơi đề ba mươi sáu con (đề là một lối cờ bạc). Con thứ 36 là Phước tôn, nghĩa là con chó (9). )

Tóm tắt trò chơi đề hay 36 con vật như sau :

Tuy tên gọi là 36 con vật nhưng thật ra không có tới 36 con. Mấy con còn thiếu được thay bằng người hay đồ vật như bà vãi, hòn đá, cái thuyền v.v. Tên các con vật được ghi sẵn trên tờ giấy ( vé ) chơi đề. Mỗi con vật còn được đánh số để giới bình dân mù chữ dễ nhận ra, còn có thêm tên bằng chữ Hán để chiều lòng người có học. Con chó được gọi là con… Phước tôn. Con khỉ là Tam hộc v.v.

Mỗi ngày nhà cái chọn một tên, viết ra giấy, bỏ vào phong bì. Phong bì được để trong một cái giỏ, kéo lên treo giữa trần nhà. Người chơi lấy vé, chọn một tên, ghi số tiền đặt. Mỗi vé chỉ được chơi một tên. Ai muốn chơi nhiều tên khác nhau thì phải lấy nhiều vé. Buổi chiều nhà cái hạ giỏ xuống, mở phong bì, xướng tên con vật. Ai trúng thì được ăn gấp 30 lần số tiền đặt.

Trong số 36 con vật chơi trong Nam có lúc con dê được đánh số 20, con chó số 17 (10). Tờ vé chơi ngoài Bắc không đánh số, không có con dê (3'').

Tên và thứ tự các con vật trong hai danh sách của hai miền cũng khác nhau.

Hai tài liệu của ngày xưa chứng tỏ rằng tuỳ sòng bài, 36 con vật được chọn và đánh số không bắt buộc phải giống nhau. Trong Nam đã có lúc con dê được sòng bạc đánh số 35. Tiếng lóng của dân cờ bạc gọi con dê là con băm lăm. Ngoài Bắc không ai biết con băm lăm là con gì.

Chẳng bao lâu, dê sổng khỏi sòng bài, chạy vào xã hội. Mấy ông có máu dê được gắn nhãn hiệu có máu băm lăm. Lại thêm một đặc sản của miền Nam.

Dê nằm trong sách vở

Nhớ lại năm xưa cắp sách đến trường. Học nhiều chuyện xa lạ.

Phải duyên hương lửa cùng nhau

Xe dê lọ rắc lá dâu mới vào (Cung oán)

Tấn thư chép: vua Võ Đế có lắm cung nhân, mỗi khi muốn đến với cung nhân nào, vua ngồi trên xe nhỏ khảm châu ngọc có con dê kéo, để tuỳ ý dê muốn vào cung điện nào ; cho nên những cung nhân thường lấy lá tre rảy nước muối, rắc ở cửa viện, con dê ưa ăn vị ấy nó vào.

Đây dùng lá dâu, có lẽ vì vận trên phải ép mà để chữ dâu, chính lá tre mới đúng (11).

Trải qua dấu thỏ đường dê

Chim kêu vượn hú tư bề nước non (Lục Vân Tiên)

Dấu thỏ đường dê là đường chật hẹp, gập ghềnh và hoang vắng. Vương Duy có câu Lộ kịch dương trường ác ( Đường khó khăn như ruột dê ) (12).

Hán Việt từ điển Đào Duy Anh giải thích hơi khác :

- Đường ruột dê (dương trường) là đường quanh co. Cửu bản dương trường là Leo chín lớp đèo quanh co như ruột dê. Nghĩa bóng chỉ đường đời nguy hiểm.

Đường đi quanh quẩn ruột dê

Chim kêu vượn hót dựa kề bên non (Dân ca)

Ruột dê gập ghềnh, quanh co.

Chẳng cần phải mổ bụng dê, bụng ngựa ra xem, người xưa cũng biết là ruột dê, ruột ngựa thậm chí cả ruột người không có ruột nào thẳng đuột, ngay cán cuốc cả.

Thành ngữ Thẳng ruột ngựa của ta chắc chắn không có nghĩa là thẳng đuột như ruột ngựa (13).

Biết rồi, khổ lắm, nói mãi ! Dê tiếp đi !

Tự vị Huỳnh Tịnh Của có thành ngữ Bán chó treo dê, ám chỉ người gian tham, cuộc gian tham. Ba thế kỉ trước, thơ nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm đã có :

Lận thế treo dê mang bán chó

Lập danh cỡi hạc lại đeo tiền

Đinh Gia Khánh chú giải : Treo dê mang bán chó là viết thoát ý câu tục ngữ Treo đầu dê, bán thịt chó, ý nói : phô phang một đằng, làm một nẻo, khoe tốt nhưng lại làm xấu (14).

Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585) đã đưa « tục ngữ » vào thơ hay thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm đã trở thành tục ngữ của đời sau ?

Các cụ thấm nhuần chữ nghĩa thánh hiền cụ nào cũng thuộc lòng truyện Tô Vũ chăn dê (Tô Vũ mục đê). Đến khi kể lại cho con cháu nghe thì hỡi ôi mặt mày đứa nào đứa nấy ngơ ngác như chúa Tàu nghe kèn, như vịt nghe sấm. Tô Vũ là phim nào vậy, ngoại ?

Tô Vũ là một tôi trung của nhà Hán, bị Hung Nô bắt, đày ra đất Bắc chăn dê. Hẹn rằng bao giờ dê đực đẻ thì cho về. 19 năm sau Tô Vũ mới được tha, trở về với triều đình nhà Hán.

Vậy nên sinh tử dĩ chi,

Chăn dê trải mấy nan nguy chẳng chồn.

Kể đà mười chín năm tròn

Mao cờ mòn hết lòng son vẫn còn (Chính khí ca)

Chuyện dê đực ( chữ Hán là đê ) đẻ con cũng tương tự như chuyện sừng ngựa hẹn quy kỳ. Thái tử Đan nước Yên bị bắt làm con tin ở nước Tần. Người Tần bảo khi nào ngựa mọc sừng mới được cho về.

Văn học hiện đại của ta có Bùi Giáng lận đận chăn dê suốt 15 năm trời ở núi đồi Trung Việt Nam Ngãi Bình Phú.

Những bận nào Tràlinh qua Đádừng Hòndựng

Dùichiêng về Phườngrạnh ngược Kherinh

Bao lần anh cùng chúng em lận đận

Bôn ba băng rú rậm luống rùng mình

Những bận nào Quế sơn Rùrì con suối ngược

Nước trôi nguồn nước lũ xuống phăng phăng

Những bận nào mịt mùng mưa gió ướt

Đẫm thân mình co rúm lạnh như băng

(Bùi Giáng, Nỗi lòng Tô Vũ)

Mười lăm năm trời! Tuy chưa lâu bằng đoạn đời khổ cực của Tô Vũ, nhưng cũng đã đằng đẵng bằng thời gian trôi nổi của cô Kiều :

Mối tơ vương xảy cuộc tang thương

Người má phấn bên trời lưu lạc

Gẫm duyên cô mười lăm năm chếch mác

Phận hồng nhan nhiều nỗi gian truân

Trêu ngươi thay mấy tạo nhân.

( Chu Mạnh Trinh, Thuý Kiều lưu lạc )

Dê là một trong ba con vật (tam sinh gồm trâu, dê, lợn) được dùng trong việc tế lễ ngày xưa. Ngày nay thì chín, tái, xào, lẩu con dê hay con nào khác đều bình đẳng trước… dzô !dzô !

Hà Nội có con dê ngộ nghĩnh.

Năm 2013, phố Tràng Tiền (Hà Nội) có bảng Bánh Trung Thu Bodega. Cái tên « vang bóng một thời ». Anh bạn cười bảo Bodega là Bò Dê Gà. Nghe vui vui. Nửa đùa nửa thật.

Lật Từ điển Hà Nội của Bùi Thiết ra thì thấy :

Bô Dê Ga (cửa hàng ăn) : Tại phố Tràng Tiền. Vốn là một cửa hàng ăn với các món ăn bằng thịt bò, dê, gà ngon có tiếng từ trước. Nay có tên là cửa hàng Bô Dê Ga (15).

Hoá ra anh bạn không nói đùa. Nói theo sách vở đàng hoàng. Theo Bùi Thiết thì Bò, dê, gà ngon có tiếng của ngày xưa bị « nói trại » thành Bô Dê Ga !

Khen cho mấy chú thực dân xa nhà, hòa nhập sao mà nhanh thế ! Cứ đà này thì tòa lâu đài ẩm thực của Pháp có ngày sẽ lung lay, sụp đổ vì 3 con bò, dê, gà của Việt Nam.

Nhìn quanh nước Pháp chưa hề thấy tiệm ăn lớn hay nhỏ, bình dân hay sang trọng nào lại đem khoe trên bảng hiệu là tiệm có bò, dê, gà hay cừu, cá, cua! Quý khách, « thượng đế » muốn biết món ăn có những gì, giá bao nhiêu, cứ xem thực đơn thì sẽ biết. Cũng như tại Việt Nam, chẳng lẽ lại khoe trên bảng hiệu là tiệm có rau muống, rau cải, rau cần ?

Thực ra thì Bô Dê Ga của Bùi Thiết chỉ là một hiểu lầm.

Bodega ( bô-đê-ga ) là tiếng Tây Ban Nha, có nghĩa là hầm rượu, là nơi tụ họp ăn uống, ca hát, nhảy đầm.

Thời Pháp, chủ nhà hàng Bodega muốn nhắm vào cộng đồng người Âu thích ăn uống, ca hát, vui chơi nên đã chọn cái tên Bodega « đậm đà bản sắc quê hương ». Không dính dáng gì với Bò Dê Gà của ta.

Bờ biển California nước Mỹ có mũi Bodega, vịnh Bodega nằm tại phía bắc San Francisco, nơi được Alfred Hitchcock chọn để quay phim Chim (The birds, 1963).

Bodega được Bùi Thiết « hiểu » thành Bò Dê Gà chứ không phải Bò Dê Gà của ta bị Tây « phát âm » ngọng nghịu thành Bô Dê Ga.

Bodega vui tươi, lãng mạn. Tên rất thích hợp với Karaoke. Với điều kiện là Bodega… không có mát xa (massage), đấm bóp.

Nguyễn Dư

(Lyon, Tết Ất Mùi, 2015)

(1) (1')- La Cochinchine française en 1878, Challamel, 1878, tr. 110, 183-184.
(2)- Bulletin des Amis du Vieux Hué, số 1-2, 1931, tr. 143.
(3) (3') (3'')- Docteur Edmond Courtois, Le Tonkin français contemporain,
Lavauzelle, 1891, tr. 255, 299, 342.
(4)- Đại Nam thực lục, tập 8, Giáo Dục, 2007, tr. 581.
(5)- Pierre Huard, Maurice Durand, Connaissance du Vietnam, EFEO, 1954, tr. 201.
(6)- Cao Xuân Dục, Đại Nam dư địa chí ước biên, Văn Học, 2003, tr. 623.
(7)- Phạm Khắc Hoè, Kể chuyện vua quan nhà Nguyễn, Thuận Hoá, 1995, tr.128-130.
(8)- Lãng Nhân, Giai thoại làng Nho, Nam Chi Tùng Thư, 1966, tr. 276-279.
(9)- Bảo Định Giang, Ca Văn Thỉnh, Thơ văn yêu nước Nam bộ nửa sau thế kỷ XIX,
Văn Học, 1977, tr. 11.
(10)- Dürrwell George, Ma chère Cochinchine, Mignot Editeur, 1911, tr. 232.
(11)- Ôn Như Hầu, Cung oán ngâm khúc, Tôn Thất Lương chú giải, Tân Việt, 1950, tr.52.
(12)- Nguyễn Đình Chiểu, Lục Vân Tiên, Nguyễn Quảng Tuân phiên âm và chú thích,
Văn Học, 2008, tr. 315.
(13)- Nguyễn Dư, Ngựa và Thẳng ruột ngựa, Chim Việt cành Nam, số 54 (1/2014).
(14)- Đinh Gia Khánh, Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm, Văn Học, 1983, tr. 157.
(15)- Bùi Thiết, Từ điển Hà Nội, Văn Hoá-Thông Tin, 1993.

-->Đọc tiếp...